Badanie morfologii jest zwykle podstawowym badaniem które wykonuje się w diagnostyce większości schorzeń. Co więcej badanie to okresowo powinno wykonywać się również u osób całkowicie zdrowych. Krew patrząc na nią okiem „nieuzbrojonym” wygląda na jednorodny płyn o kolorze od jasno do ciemnoczerwonym. Patrząc na krew okiem mikroskopu widzimy, że składa się z wielu różnych komórek. To właśnie badanie morfologii krwi określa z jakich komórek składa się krew oraz ile poszczególnych komórek jest w danej jednostce objętości.
Oto podstawowy podział składników krwi:
• krwinki czerwone ( czyli erytrocyty),
• krwinki białe ( czyli leukocyty),
• krwinki płytkowe ( czyli trombocyty),
• osocze.
Krwinki czerwone: ich podstawową funkcją jest przenoszenie tlenu z płuc do tkanek oraz przenoszenie dwutlenku węgla w odwrotnym kierunku. Krwinki te potrafią przenosić tlen ponieważ zawierają w sobie hemoglobinę. Związek ten odpowiada również na barwę krwi.
Krwinki białe: Krwinki białe dzielą się na:
• granulocyty ( kwasochłonne, zasadochłonne i obojętnochłonne),
• monocyty,
• limfocyty.
Wszystkie pełnią funkcję obronną: zwalczają zakażenia (bakteryjne, grzybicze, wirusowe, pierwotniakowe), zwalczają komórki nowotworowe, niektóre zapamiętują raz napotkany patogen tak aby następnym razem zwalczać go szybciej.
Krwinki płytkowe: ich podstawową funkcją jest zatamowanie wypływu krwi w razie uszkodzenia naczyń krwionośnych.
Normy dla dorosłych
Hemoglobina ( Hb, HGB): kobiety 11,5-16 g/dl ( 7,2-10 mmol/l), mężczyźni 12,5-18 g/dl (7,8-11,3 g/dl).
Hematokryt ( HCT): kobiety 37–47 %, mężczyźni 42-52 %.
Krwinki czerwone ( czyli erytrocyty): kobiety 4,2-5,4 x10*12/l, mężczyźni 4,7-6,1 x10*12/l.
MCV (średnia objętość krwinek czerwonych) 81-99 fl.
MCH (średnia zawartość hemoglobiny) 27-31 pg.
MCHC (średnie stężenie hemoglobiny) 33-37 g/dl.
Krwinki białe ( czyli leukocyty) 4500-10 000/mm3:
• granulocyty 1,8-8,9 x 10*9/l,
• monocyty 0,21-0,92 x 10*9/l,
• limfocyty 1,1-3,5 x 10*9/l.
Krwinki płytkowe ( czyli trombocyty) 140 000- 450 000/mm3.
Nadkrwistość ( czyli zwiększona ilość krwinek czerwonych)
przyczyny:
- nadkrwistość wtórna ( spowodowana np. chorobami płuc czy nerek występuje też u osób przebywających na dużych wysokościach),
- nadkrwistość pierwotna ( czyli czerwienica prawdziwa- choroba rozrostowa, w której szpik bez powodu produkuje zwiększoną ilość m.in. krwinek czerwonych),
- nadkrwistość rzekoma ( występuje m.in. w odwodnieniu organizmu, krew staje się za bardzo zagęszczona),
- erytroleukemia- zaliczana do ostrych białaczek szpikowych.
Niedokrwistość ( zmniejszenie poniżej normy ilości krwinek czerwonych lub hemoglobiny)
przyczyny:
- niedokrwistość rzekoma ( spowodowana zbytnim „rozwodnieniem” krwi np. u ciężarnych),
- niedokrwistość spowodowana utratą krwi ( pokrwotoczna),
- niedokrwistość spowodowana zmniejszoną produkcją krwinek czerwonych (spowodowana m.in. niedoborem żelaza, vitaminy B12),
- niedokrwistość spowodowana skróconym czasem życia krwinek czerwonych ( tzw. niedokrwistości hemolityczne). Normalna krwinka czerwona żyje około 120 dni. W przypadku niedokrwistości hemolitycznych erytrocyt ulega rozpadowi znacznie szybciej a szpik nie nadąża z produkcją nowych krwinek.
Leukocytoza ( czyli zwiększona ilość leukocytów)
przyczyny:
Istnieje wiele przyczyn leukocytozy, niekoniecznie związanych z chorobą
- leukocytoza po wysiłku fizycznym,
- w ciąży,
- po zabiegu operacyjnym,
- w zakażeniach,
- w chorobach nowotworowych ( np. chłoniaki, białaczki),
- leukocytoza polekowa.
Leukopenia ( czyli zmniejszona ilość krwinek białych) Najczęściej spowodowana zmniejszeniem liczby neutrofilów lub limfocytów.
przyczyny:
- zakażenia wirusowe,
- chemioterapia i radioterapia,
- choroby autoimmunologiczne ( np. toczeń układowy),
- białaczki,
- zatrucia różnymi substancjami ( benzen, farby olejne, leki),
- przewlekłe choroby wątroby,
- ciężkie niedożywienie.
Małopłytkowość ( czyli zmniejszona liczba płytek krwi)
przyczyny:
- małopłytkowość rzekoma ( jest to błąd laboratoryjny w oznaczaniu ilości płytek krwi),
- małopłytkowość spowodowana zmniejszonym wytwarzaniem płytek krwi ( spowodowana uszkodzeniem szpiku przez różne czynniki: leki, promieniowanie, zakażenia, nowotwory),
- małopłytkowość spowodowana zwiększonym niszczeniem płytek krwi ( płytki mogą być niszczone przez nieprawidłowo funkcjonujący układ immunologiczny, w niektórych chorobach serca i naczyń),
- małopłytkowość związana z gromadzeniem się płytek w śledzionie ( różne schorzenia mogą powodować że śledziona może zgromadzić nawet 90 % wszystkich płytek krwi),
- małopłytkowość z rozcieńczenia ( w przetoczeniu dużej ilości krwi np. przy zabiegach operacyjnych).
Nadpłytkowość ( czyli zwiększona ilość płytek krwi)
przyczyny:
- nadpłytkowość odczynowa ( np. po ostrym krwotoku, w nowotworach, w chorobach zapalnych, w alkoholizmie, w dawców krwi),
- nadpłytkowości w różnych chorobach rozrostowych krwi ( np. czerwienica prawdziwa, przewlekła białaczka szpikowa, nadpłytkowość samoistna).
Czasami pomimo prawidłowej liczby płytek krwi nie funkcjonują one prawidłowo. Mamy wówczas do czynienia z upośledzeniem ich funkcji ( płytki krwi nie spełniają swojej roli i pomimo prawidłowej ich liczby występują krwawienia).
Diagnozowaniem i leczeniem chorób krwi zajmuje się lekarz hematolog. Schorzeniami krwi mniej skomplikowanym może zajmować się również lekarz internista ( specjalista chorób wewnętrznych) lub lekarz bez specjalizacji.
